Je bent hier: Achterhoek Blog

Schippersverhalen - over koloniale waren en zilverzand

Een mooie dag in september. De weersvoorspellingen voor later deze week zijn matig, dus ik grijp mijn kans en monteer de fietsendrager op de auto. Stroomopwaarts rijd ik richting Eibergen, want de tocht van vandaag ‘Schippersverhalen’ bevindt zich in het stroomgebied van het riviertje De Berkel.

De naam van de route ‘Schippersverhalen – over koloniale waar en zilverzand’ duidt op de levendige handelsvaarroute die de Berkel ooit vormde tussen Duitsland en Zutphen. Het is moeilijk om je voor te stellen dat het riviertje dat nu zo rustig door het landschap kabbelt de bron vormt van een hard en onzeker bestaan van de ruige Berkelschippers.

De Mallumse Molen  Café Restaurant Het Muldershuis

De Mallumse Molen
Bij het startpunt van de route, het TOP bij het Muldershuis, hoor ik het water ruisen zodra ik de autodeur open. Een idyllisch plaatje tekent zich af. Aan de oude aftakking van de Berkel bevindt zich de Mallumse Molen met vlak daarachter op de oever van de Berkel het Muldershuis. Vroeger het huis van de molenaar, nu een restaurant met prachtig terrassen aan de Berkel. Aan de gevel hangen uitnodigende bordjes. Een Grolsch beugeltje, hoe kan het ook anders in de Achterhoek, of koffie met appelgebak. Lekker! Maar nu even niet, want ik heb nog een fietstocht van een kleine 25 kilometer voor de boeg. De telefoon gaat in de houder op het stuur, de Abellife-app wordt opgestart, de juiste route aangeklikt en de tocht kan beginnen.

Kuidenhof Te Mallum  Naar De Overkant

Planten, kruiden en nog veel meer
Nog geen 100 meter van het startpunt ligt ingeklemd tussen de Berkel en de oude Berkelarm Kruidenhof te Mallum. Het is maandag en de tuin is eigenlijk gesloten, maar het hek zit niet op slot. Ik loop binnen om te vragen of ik even mag kijken en een paar foto’s mag maken. De harde werkers van zorginstelling Estinea zitten net aan de koffie. ‘Natuurlijk, geen enkel probleem, maar wil je dan ook schrijven dat we het heel leuk vinden om hier te werken? – zegt iemand’. De Kruidenhof bestaat zo’n 15 jaar en is door vrijwilligers aangelegd met planten, kruiden en bomen, die oorspronkelijk in de regio voorkomen. Een grote waterpartij vormt het hart. Een dikke kikker springt in het water als ik over de stapstenen naar de overkant wandel. De tuin is een explosie van kleur, wilde planten, kruiden, struiken en bomen. Kabouters langs het pad geven het ontdekking pad voor kinderen aan. Na een rondje gelopen te hebben zeg ik gedag, de koffie is inmiddels op en er wordt weer druk heen en weer gelopen met kruiwagens en tuingereedschap.

Berkel
Al snel steek ik de Berkel over via een grote stuw. De app geeft een signaaltje dat er informatie beschikbaar is. Varen over de Berkel bleek geen sinecure. Zandbanken, moeilijkheden met molenaars en stuwen zorgden ervoor dat de Berkelschippers moesten bikkelen. Af en toe moesten ze de schuit uit om de boot met menskracht los te trekken. Stroomafwaarts was het nog wel te doen met wind en een hoge waterstand, maar stroomopwaarts was het een stuk lastiger. De app vertelt ook dat er een wirwar aan waterwegen door het moerassige gebied liep en dat de handelswegen vaak slecht toegankelijk waren. Prompt buigt de route af via een watergang en fiets ik echt het buitengebied in.

Een Achterhoeks Tafereeltje  Een Radlertje Op Het Terras
Oud en nieuw
Het geknisper van de fietsbanden of het schelpenpad is het bijna het enige wat ik hoor. Het is echt rustig in de Achterhoek. Zou het komen dat er in het weekend overal zomerfeesten zijn geweest of is het hier tussen Eibergen en Rekken echt altijd zo stil? Af en toe passeert er een landbouwvoertuig of een auto. Opvallend is dat iedereen ter begroeting een hand opsteekt. De route voert over B-wegen tussen de weilanden met grazende koeien en akkerlanden met mais, koolzaad en aardappelen door. Op enige afstand is meestal de verhoging van de Berkeloever te zien. Gras ligt gemaaid en geschud klaar om nog voor de regen valt ingekuild te worden en hier en daar wordt geoogst. Prachtige authentieke boerderijen liggen verscholen achter de coulissen en waar nieuwgebouwd is, is dat vaak in de stijl van de streek gedaan. Overal langs de route staan bankjes waar je van het uitzicht kunt genieten.

Radlertje op de grens
In de kern van Rekken voert een smal fietspad langs de oude begraafplaats richting Duitsland. En opeens is hij daar, de grens. Café Restaurant Rotering ligt nog net in Nederland. Het is een beetje een ouderwets aandoende kruidenierswinkel met daaraan grenzend het café. Het is warm en ik besluit even de schaduw op te zoeken en op het terras een, hoe kan het ook anders, Radlertje te bestellen. Het Duitse drankje waarvan vermoed wordt dat het vernoemd is naar wielertoeristen, de Fahrradler. Al rondkijkend is het niet moeilijk om je voor te stellen dat hier een rijke smokkelhistorie ligt. De Duitse buren wonen letterlijk 2 meter verderop.


Varen Met De Zomp  Van Bron Tot Mondig
Met zomp en al
Eenmaal weer op de fiets voert de route een heel klein stukje door Duitsland. Het dorpje/buurtschap Oldenkott dankt zijn naam aan een herberg waar de Berkelschippers elkaar ontmoetten en waar ladingen overgeslagen konden worden. Stroomopwaarts aangevoerd uit de Oost de koloniale waren, die via de IJssel de handelskades van Zutphen hadden bereikt. Stroomafwaarts zilverzand, hout en aardewerk uit Duitsland bedoeld voor de Nederlandse markt. Ook is dit de plek waar Berkelschipper Jan Hendrik te Scheggert met man en muis verging. Niet te geloven als ik even later de Berkel weer oversteek, een smal meanderend stroompje.

Vos op Gelink en waterrad
Terug in Nederland sieren bijzondere objecten opeens de berm. Achter de haag bevindt zich ‘Vos op Gelink’ een echte Achterhoekse boerderij. Op het erf is onder andere een smederij die nog steeds in bedrijf is. Tim Vos smeedt kunst- en siervoorwerpen, een aantal daarvan staat verspreid over het erf. In het seizoen is het mogelijk om op De Deel koffie of thee te drinken. En...naast de inwendige wens kan de fiets ook opgeladen worden. Niet ver na de boerderij zie ik tussen de bomen door een glimp van de Berkel. Ik wijk even van de route en fiets er naar toe. Al eerder zag ik ze staan de blauwe waterraden met wegwijzers. De pijlen geven aan dat Billerbeck (de bron van de Berkel) 72 kilometer stroomopwaarts ligt en dat de monding naar de IJssel 42 kilometer stroomafwaarts is. De objecten vormen onderdeel van een toeristisch project waarbij de Berkel centraal staat. Het is leuk om de informatie op het rad even te bekijken.

De Piepermolen In Rekken  Het Ruisende Water Bij De Mallumse Molen
Haven in zicht
Met nog een aantal kilometers voor de boeg, de Abellife app geeft precies aan hoeveel kilometer je al afgelegd hebt, passeer ik in Rekken de prachtig gerenoveerde Piepermolen. De door de wind aangedreven beltmolen wordt af en toe nog steeds gebruikt. De route gaat vervolgens een klein stukje langs een wat drukkere weg en buigt af om door het bos richting Eibergen te gaan. In het centrum is het drukker. Toeristen en locals genieten nog op de terrasjes van de voorlopig laatste zonnestralen of eten een ijsje. Aan de rand van Eibergen ligt het botenhuis van De Jappe. De Berkelzomp die de bijnaam draagt van de allerlaatste Berkelschipper Gerrard Wolfs. De laatste vaart van Wolfs, die zilverzand, petroleum en jenever vervoerde was omstreeks 1890. Nu stap je in een replica van een Berkelzomp om het gevoel van weleer te beleven en te luisteren naar de verhalen van toen, verteld door de schippers van nu.

Aan de oever
Nog heel even trappen en de Mallumse Molen is weer in zicht. De fiets gaat weer op de auto en ik ga nog even aan de kant van de Berkel zitten, genieten van de langzaam ondergaande zon en het gekletter van het vallende water. De volgende keer dat ik hier kom, en dat gaat zeker gebeuren, neem ik plaats aan de stamtafel in het Muldershuis om me een voorstelling te maken van hoe de Berkelschippers elkaar trakteerden op wilde verhalen. Het was een mooie middag en ik heb genoten van de stilte en rust van een prachtig stukje Achterhoek, waar ik nog nooit eerder was.

Veel geluk en plezier in de Achterhoek!

Laura
Laura van der Linde


Tips!
·         Kanoën op de Berkel. Halverwege bij Oldenkotte kun je een kano huren om een tochtje van ongeveer een uur te maken.
·         Koffie met appelgebak bij het Muldershuis of misschien liever een high-tea?
·         Op zaterdag zijn zowel de Mallumse Molen als de Piepermolen te bezichtigen.
·         Varen met de Berkelzomp, in het seizoen ook avondtochten mogelijk.